Ile należy oszczędzać miesięcznie: tworzenie realnego planu oszczędnościowego

Na pytanie „Ile powinienem oszczędzać co miesiąc?” nie ma jednej uniwersalnej odpowiedzi, ale istnieje na to sposób. Proszę zacząć od horyzontu czasowego, obliczyć, co zapewni Państwu wpłacana kwota, oraz sprawdzić, co się stanie, jeśli zaczną Państwo oszczędzać później niż planowano. W niniejszym przewodniku omówiono te trzy etapy na podstawie rzeczywistych liczb, a na zakończenie przedstawiono kwestie, których kalkulator nie jest w stanie Państwu wskazać.

Punkt wyjścia to horyzont czasowy, nie kwota

Horyzont czasowy jest jedyną wartością wejściową, którą zazwyczaj znają Państwo z góry. Przejście na emeryturę za dwadzieścia osiem lat, wpłata na mieszkanie za sześć lat, zakup samochodu za trzy lata. Jest to również wartość wejściowa o największym wpływie, ponieważ występuje w wykładniku wzoru na odsetki składane, podczas gdy wpłacana kwota wpływa na wynik jedynie liniowo.

Ustalenie horyzontu czasowego pozwala również określić, jakie rodzaje aktywów są rozsądne. Trzyletni horyzont czasowy i zakładana stopa zwrotu na poziomie 7 % nie są ze sobą zgodne: zakres możliwych wyników w ciągu trzech lat jest znacznie szerszy niż średnia stopa zwrotu. Długie horyzonty czasowe pozwalają na większe założenia i to właśnie one sprawiają, że plan oszczędnościowy w ogóle się sprawdza.

Jakie kwoty miesięczne dają w sumie

Dwadzieścia pięć lat, 6 % rocznie, brak kapitału początkowego, comiesięczne wpłaty. Interesująca kolumna to nie ta ostatnia — chodzi o podział na kwotę wpłaconą przez Państwa oraz odsetki, które się do niej dodały.

Warto zwrócić uwagę na dwie kwestie. Po pierwsze, zależność ta jest dokładnie liniowa względem wpłat: podwojenie miesięcznej kwoty powoduje podwojenie wartości w każdej kolumnie. Ułatwia to planowanie — wystarczy obliczyć jeden wiersz, a następnie skalować wyniki. Po drugie, w każdym wierszu odsetki przewyższają kwotę wpłat. W okresie dwudziestu pięciu lat przy oprocentowaniu 6 % około 57 % końcowego salda nigdy nie stanowiło Państwa środków.

Koszt rozpoczęcia o pięć lat później

Powyższa liniowość zanika natychmiast po zmianie daty rozpoczęcia, a właśnie ta asymetria stanowi główny argument przemawiający za rozpoczęciem oszczędzania, zanim plan będzie idealny. Oto przykład wpłat w wysokości 300 € miesięcznie w okresie trzydziestu lat, przy czym wpłaty rozpoczynają się natychmiast, po pięciu latach oraz po dziesięciu latach.

Odczekanie pięciu lat pozwala zaoszczędzić 18 000 € na wpłatach, ale kosztuje 92 323 € w saldzie końcowym — nieco ponad pięć euro straty na każde nie wpłacone euro. Odłożenie wpłat o dziesięć lat pozwala zaoszczędzić 36 000 euro, a kosztuje 161 312 euro. Kurs wymiany jest fatalny i pogarsza się wraz z wydłużaniem się całkowitego horyzontu czasowego.

Wskazówka praktyczna: niewielka wpłata rozpoczęta już teraz jest lepsza niż duża wpłata rozpoczęta dopiero wtedy, gdy Państwa finanse się ustabilizują. Kwotę wpłaty zawsze można zwiększyć później; nie da się natomiast odzyskać straconych lat.

Kiedy odsetki przewyższają Państwa wpłaty

W ramach miesięcznego planu oszczędnościowego saldo przez długi czas składa się niemal wyłącznie z Państwa własnych środków. Punkt zwrotny – moment, w którym skumulowane odsetki przewyższają skumulowane wpłaty – następuje później, niż większość osób się spodziewa. Przy stałych miesięcznych wpłatach nastąpi to w 21. roku przy stopie 6 %, w 16. roku przy stopie 8 %, a przy stopie 4 % dopiero w 32. roku.

• Przed punktem zwrotnym o wyniku decyduje wysokość stopy oszczędzania. Zwiększenie wysokości wpłat ma większy wpływ niż jakakolwiek zmiana zakładanej stopy zwrotu.
• Po przekroczeniu punktu zwrotnego o wyniku decyduje stopa zwrotu. Zwiększenie wysokości wpłaty niemal nie wpływa na ostateczną kwotę.
• Właśnie dlatego ostatnia dekada planu oszczędnościowego sprawia wrażenie, jakby nic nie dawała, a jednocześnie dawała wszystko.

Wyjaśniono w nim również, dlaczego nie należy oceniać planu po upływie pięciu lat. Po pięciu latach saldo wynosi mniej więcej tyle, ile wpłacono, plus niewielka kwota. Nie oznacza to, że plan zawiódł — oznacza to, że działa on dokładnie tak, jak przewiduje to arytmetyka.

Zwiększanie wysokości wpłat w miarę upływu czasu

Stała kwota nominalna wpłaty traci z roku na rok swoją siłę nabywczą. Zwiększanie jej proporcjonalnie do Państwa dochodów pozwala utrzymać stałą realną wartość planu i zapewnia zaskakująco dużą kwotę w długiej perspektywie czasowej. W tym kalkulatorze mogą Państwo modelować to jako odrębne okresy wpłat o różnych kwotach.

Proszę zwrócić uwagę na ograniczenie: kalkulator ten pozwala na uwzględnienie maksymalnie trzech okresów wpłat. Jest to wystarczające do modelowania kariery zawodowej w zgrubnych krokach, co i tak stanowi poziom dokładności odpowiedni dla trzydziestoletniej prognozy.

Czego kalkulator nie powie

Prognoza zakłada stałą stopę zwrotu. W rzeczywistości tak nie jest, a różnica ta ma znaczenie w trzech konkretnych aspektach.

1. Kolejność lat. W fazie oszczędzania niekorzystna pierwsza dekada jest do przetrwania, a nawet może okazać się pomocna, ponieważ za tę samą kwotę wkładu można nabyć więcej środków. W fazie wypłat ta sama kolejność jest znacznie bardziej szkodliwa.
2. Opłaty i podatki. Oba te czynniki obniżają efektywną stopę zwrotu, a efekt tego obniżenia kumuluje się. Zanim uwierzą Państwo w liczbę podaną w nagłówku, proszę ponownie przeprowadzić symulację planu, uwzględniając obniżenie stopy zwrotu o rzeczywiste roczne koszty.
3. Państwa własne zachowanie. Najczęstszą przyczyną niepowodzenia planu oszczędnościowego jest zaprzestanie wpłat, a nie słabe wyniki rynku. Wpłata, którą są Państwo w stanie utrzymać nawet w trudnym roku, przewyższa większą kwotę, z której rezygnują Państwo.

Nie stanowi to w żadnym wypadku argumentu przeciwko sporządzaniu prognoz. Jest to argument przemawiający za traktowaniem prognozy jako przedziału oraz za zapisaniem, które założenie należy zweryfikować w pierwszej kolejności, jeśli saldo odbiega od przewidywanej linii.

Procedura, która się sprawdza

1. Proszę wpisać horyzont czasowy w latach oraz kwotę docelową, jeśli taką Państwo ustalili.
2. Proszę ustalić stopę zwrotu, której chce Pan/Pani się trzymać, a następnie odjąć od niej swoje roczne koszty.
3. Oblicz wysokość wpłaty: wprowadź wartość, sprawdź saldo końcowe, a następnie skaluj liniowo do wartości docelowej.
4. Proszę przeprowadzić obliczenia ponownie, przyjmując stopę zwrotu o dwa punkty procentowe niższą. Jeśli plan sprawdza się wyłącznie przy optymistycznej stopie zwrotu, nie jest to plan.
5. Ponowne obliczenie z opóźnieniem rozpoczęcia o rok. Liczba ta wskazuje, jak pilna jest pierwsza wpłata.
6. Proszę wyznaczyć termin przeglądu. Wystarczy raz w roku; częstsze przeglądy mogą prowadzić do niepotrzebnych zmian.

Czytaj dalej