Plan wypłat: jak długo wystarczy portfel i w jakim tempie

Plan oszczędnościowy dotyczy tego, jaką kwotę można uzyskać w wyniku wpłacanych składek. Plan wypłat stawia trudniejsze pytanie w odwrotnej perspektywie: ile można wypłacać co miesiąc, aby środki nie wyczerpały się przedwcześnie. W niniejszym przewodniku przeanalizowano cztery różne wskaźniki wypłat dla tego samego portfela, pokazano dokładnie, jaki będzie wynik każdego z nich po upływie trzydziestu lat, oraz wyjaśniono, dlaczego obliczenia stanowią jedynie połowę odpowiedzi.

Na jakie pytanie odpowiada plan wypłat

Trzy wielkości są ze sobą ściśle powiązane: saldo początkowe, kwota wypłacana oraz okres, na jaki wystarczą środki. Po ustaleniu dowolnych dwóch z nich trzecia wynika z nich automatycznie. Większość osób przychodzi z ustalonymi dwiema pierwszymi wielkościami — portfelem inwestycyjnym oraz wymaganym dochodem — i pragnie poznać trzecią.

Mechanizm polega na obliczaniu odsetek składanych przy ujemnym przepływie środków. W każdym okresie saldo przynosi odsetki, a następnie odejmowana jest kwota wypłaty. Jeśli odsetki przewyższają kwotę wypłaty, saldo i tak rośnie. Jeśli kwota wypłaty przewyższa odsetki, saldo maleje — początkowo powoli, a następnie coraz szybciej, ponieważ mniejsze saldo przynosi mniejsze odsetki.

Cztery wskaźniki wypłat dla tego samego portfela

500 000 € na początek, 5 % rocznie, trzydzieści lat, wypłaty co miesiąc i brak wpłat.

Przy wpłacie 1 500 € miesięcznie wartość portfela niemal się podwaja, a wypłacona kwota wynosi 540 000 €. Przy wpłacie 2 500 € portfel utrzymuje się przez trzydzieści lat, a na koniec pozostaje 68 147 € — jest to plan praktycznie bez żadnego marginesu bezpieczeństwa. Przy wpłacie 3 000 € portfel wyczerpie się w 23. roku, a kalkulator zamiast zatrzymać się, nadal wykazuje wartości ujemne, co pozwala dostrzec, jak duży staje się deficyt.

Proszę zwrócić uwagę, jak gwałtowny jest ten spadek. Przy kwocie od 2 500 € do 3 000 € miesięcznie — co stanowi 20-procentowy wzrost dochodów — wynik zmienia się z „utrzymało się przez cały okres” na „wyczerpało się siedem lat wcześniej”. Plany wypłat są znacznie bardziej wrażliwe na kwotę wypłaty niż plany oszczędnościowe na wysokość wpłat.

Skąd pochodzi zasada 4 % i jakie założenia się za nią kryją

Najbardziej znana praktyczna zasada mówi, że w pierwszym roku można wypłacić 4 % salda początkowego, a następnie dostosowywać tę kwotę do inflacji, co z dużym prawdopodobieństwem pozwoli na utrzymanie środków przez trzydzieści lat. W przypadku kwoty 500 000 € oznacza to 20 000 € rocznie, czyli około 1 667 € miesięcznie.

• Dane te pochodzą z historycznych danych rynkowych ze Stanów Zjednoczonych, obejmujących kolejne trzydziestoletnie okresy, w portfelu składającym się z akcji i obligacji.
• Zakłada się, że kwota wypłat rośnie wraz z inflacją, więc kwota nominalna wzrasta z każdym rokiem — a nie jest to stała kwota zastosowana w powyższej tabeli.
• Założono trzydziestoletni horyzont czasowy. Dłuższy okres emerytalny wymaga niższej stopy procentowej.
• Jest to prawdopodobieństwo przetrwania, a nie gwarancja. W najgorszych okresach w historii portfel znalazł się na skraju upadku.

Proszę porównać to z tabelą: stała kwota 1 500 € miesięcznie odpowiada początkowej stopie zwrotu na poziomie 3,6 % i spowodowała znaczny wzrost wartości portfela. Ta różnica stanowi koszt wypłat skorygowany o inflację. Ogólna zasada, która pomija opłaty, podatki oraz strukturę aktywów, powinna być traktowana jako punkt wyjścia do obliczeń, a nie jako ich wynik.

Dlaczego kolejność lat ma teraz znaczenie

W fazie oszczędzania niekorzystna dekada na początku często okazuje się pomocna: ta sama kwota pozwala nabyć więcej. W fazie wypłat ta sama dekada jest głównym czynnikiem, który niweczy plany. Jest to ryzyko związane z sekwencją zwrotów.

Powodem jest arytmetyka, a nie psychologia. Wypłata środków z portfela, którego wartość spadła, powoduje uszczuplenie jego wartości o większą część, a ta część nigdy nie zostanie odzyskana. Dwa portfele o identycznej średniej stopie zwrotu w ciągu trzydziestu lat mogą osiągnąć zupełnie różne wyniki w zależności od tego, czy niekorzystne lata pojawiły się na początku, czy na końcu tego okresu.

Prognoza oparta na stałej stopie zwrotu nie jest w stanie tego pokazać. Może ona natomiast wskazać, jakim marginesem bezpieczeństwa dysponują Państwo: proszę ponownie przeprowadzić symulację planu przy stopie o dwa lub trzy punkty procentowe niższej i sprawdzić, czy plan nadal się sprawdza. Jeśli plan działa wyłącznie przy oczekiwanej stopie zwrotu, oznacza to, że oczekiwana stopa zwrotu odgrywa zbyt dużą rolę.

Wspólne modelowanie fazy oszczędzania i fazy wypłat

Oba elementy planu emerytalnego wzajemnie na siebie oddziałują, a rozpatrywanie ich oddzielnie utrudnia dostrzeżenie kompromisu. W tym kalkulatorze można umieścić oba elementy na jednej osi czasu: wpłaty w trakcie lat aktywności zawodowej oraz wypłaty po ich zakończeniu, w tym samym horyzoncie czasowym.

Podczas tworzenia tych planów warto zapoznać się z dwiema zasadami działania silnika obliczeniowego. W przypadku nakładania się okresów pierwszeństwo ma ostatni zdefiniowany strumień — oznacza to, że okres wpłat i okres wypłat obejmujące te same lata nie będą się wzajemnie kompensować. Ponadto w przypadku skrócenia horyzontu czasowego okresy te zostaną odpowiednio skrócone, dzięki czemu żadna pozycja nie będzie wykraczać poza koniec okresu.

Korekta wypłat o inflację

Stała kwota 2 000 € miesięcznie przez trzydzieści lat nie zapewnia stałego poziomu życia. Przy inflacji na poziomie 2 % pod koniec tego okresu kwota ta pozwoli na zakup mniej więcej tyle, ile dziś można kupić za 1 100 €. Każdy plan wypłat określony w wartościach nominalnych niepostrzeżenie obniża Państwa dochody w całym okresie jego trwania.

W modelu o stałym zysku istnieją dwa sposoby postępowania w tej sytuacji. Można albo stopniowo zwiększać kwotę wypłat w poszczególnych okresach – co kalkulator obsługuje dla maksymalnie trzech okresów wypłat – albo pozostawić stałą kwotę wypłat i obniżyć stopę procentową do poziomu stopy realnej, co pozwala zachować wartość wszystkich kwot w dzisiejszej sile nabywczej. Drugie rozwiązanie jest prostsze i trudniejsze do popełnienia błędu.

1. Proszę określić założenie dotyczące inflacji i je przedstawić. Dwa procent to typowa wartość odniesienia dla strefy euro.
2. Przeliczcie Państwo stopę zwrotu nominalną na realną: stopa realna = (1 + stopa nominalna) / (1 + inflacja) − 1.
3. Proszę przeprowadzić symulację planu przy uwzględnieniu rzeczywistej stopy zwrotu i stałej kwoty wypłaty. Każde euro w wyniku jest wówczas wyrażone w wartości bieżącej.
4. Proszę przeprowadzić obliczenia ponownie, zmniejszając rzeczywistą stopę zwrotu o kolejny punkt procentowy jako margines bezpieczeństwa. Jeśli plan nadal się sprawdza, dysponują Państwo pewnym zapasem.

Czytaj dalej